तुळजापूर :- (प्रतिनिधी) तुळजापूर हे केवळ एक धार्मिक शहर नाही, तर महाराष्ट्राच्या श्रद्धेचे केंद्रस्थान आहे. आई श्री तुळजाभवानीच्या दर्शनासाठी राज्यभरातून लाखो भाविक येथे येतात. गेल्या वीस वर्षांत तुळजापूरमध्ये मोठ्या प्रमाणावर बदल झाले. विकासाच्या अनेक वाटा खुल्या झाल्या, आधुनिकतेची झलक दिसू लागली; पण त्याचबरोबर काही प्रश्नही अधिक गंभीर बनले. आज मागे वळून पाहताना “कालचे तुळजापूर” आणि “आजचे तुळजापूर” यातील फरक स्पष्टपणे जाणवतो. वीस वर्षांपूर्वीचे तुळजापूर साधे, शांत आणि अध्यात्मिक वातावरणाने भारलेले होते. तसेच तुळजापूर शहरात गर्दी कमी होती, रस्त्यांवर वाहनांचा गोंधळ नव्हता. मंदिर परिसरातील भक्तीमय वातावरण मनाला समाधान देणारे होते. व्यापारी व्यवहार मर्यादित असले तरी स्थानिक लोकांमध्ये आपुलकी, जिव्हाळा आणि सामाजिक एकोपा मोठ्या प्रमाणावर दिसत होता. यात्रेच्या काळात भाविकांची गर्दी असली तरी व्यवस्थापन तुलनेने सुसह्य वाटत असे.आजचे तुळजापूर मात्र झपाट्याने बदलत आहे. तुळजापूर शहरात मोठ्या प्रमाणावर बांधकामे झाली, रस्त्यांचे जाळे वाढले, हॉटेल्स, लॉजिंग, व्यापारी संकुले उभी राहिली. डिजिटल युगामुळे पर्यटन आणि व्यवसायाला गती मिळाली. भाविकांसाठी अनेक सुविधा निर्माण झाल्या. ऑनलाईन दर्शन व्यवस्था, सीसीटीव्ही, रस्ते विकास, नवीन बाजारपेठा यामुळे शहर आधुनिकतेकडे वाटचाल करत आहे.
परंतु विकासाच्या या धावपळीत काही गंभीर प्रश्नही पुढे आले आहेत. वाढती वाहतूक कोंडी, अस्वच्छता, अतिक्रमणे, पाणीटंचाई, पार्किंगची समस्या आणि वाढती गुन्हेगारी ही चिंतेची बाब बनली आहे. तसेच मंदिर परिसरातील आध्यात्मिक शांतता काही प्रमाणात व्यापारीकरणाच्या गर्दीत हरवत चालल्याची भावना अनेक भाविक व्यक्त करतात. पूर्वीचा साधेपणा आणि सांस्कृतिक जिव्हाळा कमी होत असल्याचेही नागरिक सांगतात.
तुळजापूरचा विकास आवश्यकच आहे; पण तो नियोजनबद्ध आणि संस्कृती जपणारा असायला हवा. शहराचा धार्मिक वारसा टिकवून आधुनिक सुविधा निर्माण करणे ही प्रशासन आणि नागरिक दोघांचीही जबाबदारी आहे. स्वच्छता, वाहतूक नियंत्रण, भाविकांसाठी शिस्तबद्ध व्यवस्था आणि स्थानिकांच्या प्रश्नांवर ठोस उपाययोजना करणे आज काळाची गरज बनली आहे.
आजचे तुळजापूर आधुनिकतेच्या दिशेने पुढे जात असताना, त्याची ओळख असलेली श्रद्धा, संस्कृती आणि अध्यात्मिकता जपणे अधिक महत्त्वाचे आहे. विकास आणि परंपरा यांचा समतोल राखला तरच भविष्यातील तुळजापूर अधिक सुंदर, सुस्थित आणि आदर्श धार्मिक शहर म्हणून उभे राहू शकेल असे भाविक भक्तातून व तुळजापूर शहरातील आम् जनतेतून व्यथा व्यक्त होत आहे.