प्राचीन काळी मद्र देशात अश्वपती नावाचे एक पराक्रमी राजा राज्य करत होते. त्यांना अनेक वर्षे अपत्य नव्हते. त्यांनी देवी सावित्रीची कठोर उपासना केली. देवीच्या कृपेने त्यांना एक कन्या झाली. तिचे नाव सावित्री ठेवण्यात आले.
सावित्री मोठी झाल्यावर तिच्या विवाहासाठी योग्य वर शोधण्यास सांगण्यात आले. तिने वनात राहणाऱ्या, सद्गुणी आणि पराक्रमी सत्यवान याला पती म्हणून निवडले. परंतु ऋषी नारदांनी राजाला सांगितले की, सत्यवान अत्यंत गुणी असला तरी त्याचे आयुष्य फार कमी आहे आणि विवाहानंतर एका वर्षातच त्याचा मृत्यू होणार आहे.
हे ऐकूनही सावित्री आपल्या निर्णयावर ठाम राहिली आणि तिने सत्यवानाशी विवाह केला. विवाहानंतर ती आपल्या पती आणि सासू-सासऱ्यांची सेवा करू लागली.
जेव्हा सत्यवानाच्या मृत्यूचा दिवस जवळ आला, तेव्हा सावित्रीने तीन दिवस उपवास आणि कठोर व्रत केले. त्या दिवशी सत्यवान लाकडे तोडण्यासाठी जंगलात गेला तेव्हा सावित्रीही त्याच्यासोबत गेली. जंगलात अचानक सत्यवानाच्या डोक्यात तीव्र वेदना सुरू झाल्या आणि तो सावित्रीच्या मांडीवर डोके ठेवून झोपला. त्याच वेळी यमराज त्याचे प्राण घेण्यासाठी आले.
यमराज सत्यवानाचे प्राण घेऊन निघाले, पण सावित्री त्यांच्यामागे चालत राहिली. तिच्या पतिव्रतेने, बुद्धिमत्तेने आणि नम्रतेने प्रसन्न होऊन यमराजांनी तिला काही वर मागण्यास सांगितले.
सावित्रीने प्रथम आपल्या सासऱ्यांचे हरवलेले राज्य परत मिळावे, दुसऱ्या वरात आपल्या वडिलांना पुत्रप्राप्ती व्हावी आणि तिसऱ्या वरात स्वतःला शंभर पुत्र प्राप्त व्हावेत, असे वर मागितले.
यमराजांनी "तथास्तु" म्हटले. तेव्हा सावित्रीने नम्रपणे सांगितले की, "माझा पतीच जिवंत नसेल तर मला पुत्रप्राप्ती कशी होईल?"
सावित्रीच्या बुद्धिमत्तेने आणि पतीप्रती असलेल्या अखंड निष्ठेने यमराज प्रसन्न झाले आणि त्यांनी सत्यवानाला पुन्हा जीवनदान दिले.
कथेचा संदेश
पती-पत्नीतील प्रेम, निष्ठा आणि विश्वास यांचे महत्त्व.
संकटसमयी धैर्य आणि संयम ठेवण्याची प्रेरणा.
सत्य, बुद्धिमत्ता आणि दृढ निश्चय यामुळे अशक्य गोष्टही शक्य होते.
याच सावित्रीच्या पतिव्रतेच्या आदर्शामुळे विवाहित स्त्रिया वट पौर्णिमेचे व्रत करतात आणि आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करतात.
संपादक
श्रीनिवास शाहूराज साळुंके
Tags
अग्रलेख